درگذشت فقیه وارسته و استاد برجسته حوزه علمیه قم، آیتالله مهدی امامی امیری (۱۳۳۷ش)
خاموشی یک چراغ علمی؛ درگذشت فقیه وارسته و استاد برجسته حوزه علمیه قم، آیتالله مهدی امامی امیری (۱۳۳۷ش)
نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق
وقتی علم در سکوت به خاک سپرده میشود
در تاریخ علمی و فقهی شیعه، نامهای بزرگی وجود دارد که بیهیاهو زیستهاند، بیادعا تدریس کردهاند و بیسر و صدا از دنیا رفتهاند؛ اما اثرشان در جان شاگردان و در عمق حوزههای علمیه باقی مانده است. آیتالله مهدی امامی امیری از جمله همین چهرههای کمحاشیه اما عمیقالاثر بود؛ فقیهی متبحر و استادی برجسته در سطوح عالی حوزه علمیه قم که در سال ۱۳۳۷ خورشیدی، برابر با ۱۰ جمادیالثانی ۱۳۷۸ قمری، چشم از جهان فروبست و به دیار باقی شتافت.
جایگاه علمی در منظومه فقه شیعه
مرحوم مهدی امامی امیری از فقهای شناختهشده شیعه در قرن چهاردهم هجری قمری بهشمار میرفت؛ عالمی که عمر خود را وقف تحصیل، تحقیق و تدریس علوم دینی کرد. او در زمره اساتیدی قرار داشت که نهتنها بر متون فقهی و اصولی تسلطی عمیق داشت، بلکه در انتقال دقیق و منظم مفاهیم پیچیده به طلاب، مهارتی مثالزدنی از خود نشان میداد.
در حوزه علمیه قم، نام او همواره با درسهای سطح عالی فقه و اصول گره خورده بود؛ درسهایی که طلاب مستعد را برای ورود به مرحله اجتهاد آماده میساخت.
حوزه علمیه قم؛ بستر شکوفایی علمی
دوران فعالیت علمی آیتالله امامی امیری، مقارن با سالهایی حساس در تاریخ حوزه علمیه قم بود؛ سالهایی که این حوزه، بهتدریج جایگاه خود را بهعنوان مرکز اصلی فقاهت شیعه تثبیت میکرد.
در چنین فضایی، حضور اساتیدی چون او، نقشی تعیینکننده در ارتقای سطح علمی حوزه داشت. او نه صرفاً یک مدرس، بلکه پرورشدهنده ذهنهای فقهی بود؛ استادی که طلاب را به دقت، احتیاط علمی و وفاداری به مبانی اجتهاد شیعی فرا میخواند.
ویژگیهای اخلاقی و سلوک علمی
از ویژگیهای برجسته مرحوم امامی امیری، جمع میان علم و اخلاق بود. شاگردانش او را عالمی میدانستند که پیش از زبان، با رفتار آموزش میداد.
تواضع، پرهیز از شهرتطلبی، نظم در تدریس و اهتمام به تهذیب نفس، از صفاتی بود که در روایتهای شفاهی طلاب و معاصرانش بهکرات دیده میشود.
او از جمله فقهایی بود که معتقد بود علم، اگر به تهذیب اخلاقی پیوند نخورد، نهتنها نافع نیست، بلکه میتواند خطرآفرین باشد.
روش تدریس: دقت، استدلال و تربیت اجتهادی
شیوه تدریس آیتالله امامی امیری بر پایه تحلیل عمیق متون، مقایسه آرای فقهی و تمرین استدلال بنا شده بود.
در درسهای او، طلبه صرفاً شنونده نبود؛ بلکه به چالش کشیده میشد تا مبانی را بفهمد، نقد کند و در نهایت به جمعبندی شخصی برسد. این رویکرد، دقیقاً همان چیزی بود که حوزههای علمیه برای تربیت فقیه نیاز داشتند.
نقش پنهان اما ماندگار در تربیت شاگردان
اگرچه نام مرحوم امامی امیری کمتر در رسانهها یا آثار مکتوب پررنگ شده، اما رد پای علمی او را میتوان در اندیشه و روش بسیاری از فضلای حوزه مشاهده کرد.
فقیهانی که بعدها خود به تدریس یا تحقیق پرداختند، از محضر او بهره برده و دقتهای علمیاش را به نسل بعد منتقل کردند. این همان تأثیر خاموش اما عمیق است که تاریخ علم را پیش میبرد.
درگذشت در سکوت؛ پایان یک عمر مجاهدت علمی
در سال ۱۳۳۷ خورشیدی، این فقیه وارسته دار فانی را وداع گفت. درگذشت او، هرچند در سکوت خبری رخ داد، اما برای جامعه علمی حوزه، فقدانی جدی بهشمار میآمد.
او رفت، بیآنکه اهل بزرگداشتهای پرزرقوبرق باشد؛ اما میراثش در سینه شاگردان و در سنت علمی حوزه باقی ماند.
تحلیل تاریخی: چرا بازخوانی چنین چهرههایی ضروری است؟
بازخوانی زندگی و درگذشت فقهایی چون مهدی امامی امیری، صرفاً ادای احترام به گذشته نیست؛ بلکه بازسازی حافظه علمی حوزههای علمیه است.
در روزگاری که توجهها اغلب معطوف به چهرههای رسانهای است، یادآوری عالمانی که بیهیاهو ستونهای علم دین را استوار کردند، ضرورتی فرهنگی و تاریخی محسوب میشود.
پیوند تاریخ علمی با هویت امروز حوزه
حوزه علمیه قم، امروز بر شانههای نسلهایی ایستاده که با زهد، علم و مجاهدت علمی، این نهاد را بنا نهادند. مرحوم امامی امیری، یکی از همین شانههای استوار بود.
شناخت او، یعنی شناخت ریشهها؛ و بیریشه، هیچ درختی پایدار نمیماند.
نامی که باید در حافظه علمی زنده بماند
۱۳۳۷ خورشیدی، سال خاموشی یک فقیه بود؛ اما نه پایان اثرگذاری او.
آیتالله مهدی امامی امیری، نمونهای از عالمانی است که بیادعا زیستند، عمیق آموختند و صادقانه آموختاند.
زنده نگه داشتن یاد او، زنده نگه داشتن سنت فقاهت اصیل شیعی است؛ سنتی که علم، اخلاق و مسئولیت دینی را در هم میتند.
روابط عمومی انتشارات بین المللی حوزه مشق
