زبان مادری؛ حافظه زنده‌ی هویت، میراث خاموشی‌ناپذیر انسان

نویسنده: دکتر مریم نقدی « مانارز» عضو هیات مدیره انتشارات بین المللی حوزه مشق و سردبیر پایتخت شعر ایران

زبان مادری، نخستین آغوش جهان

زبان مادری، نخستین صدایی است که روح انسان را نوازش می‌کند؛ پیش از آن‌که چشم به جهان بگشاییم، واژه‌های مادری در گوش جان ما زمزمه می‌شوند. این زبان، فقط ابزار ارتباط نیست؛ خانه‌ی امن احساسات، ظرف اندیشه و حافظه‌ی تاریخی یک ملت است. دوم اسفند، روز جهانی زبان مادری، فرصتی است برای بازاندیشی در ارزش گوهری که گاه آن‌قدر بدیهی می‌پنداریم که از یاد می‌بریم چقدر برای بودن ما حیاتی است.

زبان مادری؛ شناسنامه پنهان انسان

هیچ انسانی بی‌زبان متولد نمی‌شود؛ ما با زبان، هویت می‌گیریم. زبان مادری شناسنامه‌ای است که نه روی کاغذ، بلکه در ناخودآگاه ما ثبت شده است. لالایی‌های مادرانه، قصه‌های شبانه، ضرب‌المثل‌ها، دعاها و حتی ترس‌ها و امیدها، همگی در بستر زبان مادری شکل می‌گیرند. حذف یا تحقیر زبان مادری، تنها حذف یک ابزار گفتاری نیست؛ بلکه تضعیف ریشه‌های هویتی انسان است.

زبان مادری و پیوند آن با سلامت روان

پژوهش‌های نوین در روان‌شناسی و علوم شناختی نشان می‌دهد زبان مادری نقش مستقیمی در شکل‌گیری امنیت روانی، عزت‌نفس و احساس تعلق فرد دارد. انسانی که اجازه ندارد با زبان مادری‌اش بیندیشد، بخندد، گریه کند و رؤیا ببیند، دچار نوعی گسست درونی می‌شود. زبان مادری، پلی است میان عقل و احساس؛ میان حافظه‌ی فردی و خاطره‌ی جمعی.

زبان مادری؛ گنجینه‌ای از فرهنگ و خرد بومی

در هر زبان مادری، انبوهی از دانش بومی نهفته است؛ از شیوه‌های زیستن تا نوع نگاه به طبیعت، زمان، مرگ، زندگی و خدا. واژه‌ها حامل جهان‌بینی‌اند. وقتی زبانی فراموش می‌شود، فقط کلمات نمی‌میرند؛ یک شیوه‌ی فهم جهان خاموش می‌شود. هر زبان مادری، یک کتاب نانوشته از تاریخ، فلسفه و هنر است.

زبان مادری و عدالت فرهنگی

پاسداشت زبان مادری، نشانه‌ی بلوغ فرهنگی و عدالت اجتماعی است. جامعه‌ای که به تنوع زبانی احترام می‌گذارد، به انسان‌ها احترام گذاشته است. زبان رسمی، ابزار انسجام ملی است؛ اما زبان مادری، سرمایه‌ی تنوع فرهنگی. این دو نه در تقابل، بلکه در تکامل یکدیگرند. حذف زبان مادری، به همگرایی نمی‌انجامد؛ بلکه زمینه‌ساز بیگانگی و خاموشی فرهنگی می‌شود.

نقش آموزش در حفظ زبان مادری

نظام‌های آموزشی پیشرو جهان، آموزش زبان مادری را نه تهدید، بلکه فرصت می‌دانند. کودکی که با زبان مادری‌اش آموزش می‌بیند، یادگیری عمیق‌تر، خلاقیت بیشتر و اعتمادبه‌نفس بالاتری دارد. آموزش چندزبانه، پلی است برای ورود سالم‌تر به زبان‌های ملی و جهانی. بی‌توجهی به این اصل، هزینه‌ای سنگین برای توسعه انسانی دارد.

زبان مادری و هنر؛ صدای جان ملت‌ها

شعر، موسیقی، قصه و آیین‌ها بیش از هر چیز در زبان مادری می‌درخشند. بسیاری از عمیق‌ترین مفاهیم انسانی، تنها در زبان مادری قابل بیان‌اند. موسیقی محلی، ترانه‌های بومی و شعرهای فولکلور، حافظان خاموش زبان‌ها هستند. هنرمند، ناخودآگاه نگهبان زبان مادری است؛ حتی وقتی خود نداند.

زبان مادری در جهان معاصر

در جهانی که به سرعت به سمت یکسان‌سازی فرهنگی پیش می‌رود، زبان‌های مادری بیش از هر زمان دیگر در معرض خطرند. جهانی‌شدن اگر بدون آگاهی باشد، به همسان‌سازی می‌انجامد؛ اما اگر با احترام به تنوع همراه شود، غنای فرهنگی می‌آفریند. دفاع از زبان مادری، ایستادن در برابر حذف نیست؛ ایستادن برای حفظ تنوع انسانی است.

مسئولیت نخبگان و فرهیختگان

نویسندگان، پژوهشگران، معلمان، هنرمندان و رسانه‌ها نقش کلیدی در احیای زبان مادری دارند. زبان مادری اگر در نوشتن، پژوهش، موسیقی و آموزش حضور نداشته باشد، به حاشیه رانده می‌شود. هر یادداشت، هر شعر، هر پژوهش و هر اثر هنری به زبان مادری، گامی است در جهت زنده نگه داشتن حافظه‌ی جمعی.

زبان مادری؛ حق، نه امتیاز

زبان مادری یک حق انسانی است، نه امتیازی که بتوان آن را بخشید یا گرفت. پاسداشت آن، نه تهدیدی برای وحدت ملی، بلکه تضمینی برای انسجام پایدار است. جامعه‌ای که صداهای گوناگون را می‌شنود، جامعه‌ای زنده‌تر، خلاق‌تر و انسانی‌تر است.

بگذاریم زبان مادری نفس بکشد

روز جهانی زبان مادری، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآوری یک مسئولیت است. مسئولیت شنیدن، نوشتن، آموزش دادن و افتخار کردن به زبانی که ما را ساخته است. اگر زبان مادری بماند، انسان می‌ماند؛ اگر خاموش شود، بخشی از انسانیت خاموش می‌شود.

از قلم تا جاودانگی… با شما!
انتشارات حوزه مشق با عشق به کتاب و باور به استعدادهای این مرز و بوم فعالیت می‌کند. ما به جای ساختن کتاب‌های سطحی، به خلق آثار ماندگار و حمایت از نویسندگان و شاعران عزیزمان افتخار می‌کنیم. هر نقدی که از روی خیرخواهی و سازندگی باشد، گوش جان می‌سپاریم؛و با قدرت به مسیرمان ادامه می‌دهیم.

خدمات ما شامل چاپ کتاب‌های شعر، داستان، رمان، دلنوشته، کتاب کودک، ترجمه و تبدیل پایان‌نامه به کتاب است.

انتشارات حوزه مشق؛ جایی برای رویش، قلم و جاودانگی.

09393353009

09191570936

#چاپ_داستان #چاپ_شعر #چاپ_رمان #داستان #شعر #رمان #شاعر #نویسنده #چاپ_کتاب #فردین_احمدی #حوزه_مشق #انتشارات_حوزه_مشق #نویسنده #محقق #پژوهشگر #مترجم #ایران #قلم #کتاب #ادبیات #فرهنگ #هنر