کتاب کودکِ محبوب چگونه متولد می‌شود؟ از قصه‌ای ساده تا اثری ماندگار و پرفروش

نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق

کتاب کودک، ساده‌ترین و در عین حال سخت‌ترین نوع نوشتن است. ساده به نظر می‌رسد، چون مخاطبش کودک است؛ اما در حقیقت، نوشتن برای کودک، هنری عمیق، مسئولانه و ظریف است. کتاب کودکِ محبوب، فقط سرگرم‌کننده نیست؛ او هم‌زمان می‌خنداند، می‌آموزد، خیال‌پردازی را تقویت می‌کند و بی‌آنکه کودک بفهمد، بذر اندیشه، اخلاق و اعتمادبه‌نفس را در ذهنش می‌کارد. اما پرسش اصلی اینجاست: چگونه یک کتاب کودک می‌تواند محبوب، پرمخاطب و پرفروش شود؟

۱. کتاب کودک از نگاه بزرگسال نوشته نمی‌شود

اولین خطای رایج در کتاب کودک این است که نویسنده با ذهن بزرگسال می‌نویسد و فقط زبان را ساده می‌کند. کودک جهان را متفاوت می‌بیند؛ او منطق خودش را دارد، ترس‌های خاص خودش، شادی‌های کوچک اما عمیق خودش. کتاب کودک محبوب، حاصل هم‌قد شدن با کودک است، نه سخنرانی از بالا به پایین. نویسنده موفق کسی است که دنیای کودک را جدی می‌گیرد، نه اینکه آن را کوچک بشمارد.

۲. قصه، قبل از پیام

در کتاب کودک، پیام اگر فریاد زده شود، شکست می‌خورد. کودک به قصه علاقه دارد، نه نصیحت. کتاب‌های ماندگار کودک، ابتدا داستان‌اند؛ داستانی جذاب، پرکشش و زنده. پیام، آموزش یا ارزش اخلاقی باید در دل روایت پنهان شود؛ درست مثل قندی که در چای حل می‌شود. کودک اگر از قصه لذت ببرد، پیام را ناخودآگاه با خود می‌برد.

۳. شخصیت‌هایی که دوست‌داشتنی‌اند، نه کامل

کودک با شخصیت بی‌نقص ارتباط برقرار نمی‌کند. او شخصیت‌هایی را دوست دارد که اشتباه می‌کنند، می‌ترسند، زمین می‌خورند و دوباره بلند می‌شوند. حیوانات سخنگو، کودکان هم‌سن‌وسال مخاطب، یا حتی اشیای جان‌دار، اگر درست پرداخته شوند، می‌توانند به دوستان همیشگی کودک تبدیل شوند. کتاب کودک محبوب، شخصیتی می‌سازد که کودک دلش بخواهد دوباره و دوباره به سراغش برود.

۴. زبان؛ کوتاه، موسیقایی و شفاف

در کتاب کودک، هر کلمه اهمیت دارد. جمله‌ها باید کوتاه، شفاف و خوش‌آهنگ باشند. تکرارهای هوشمندانه، ریتم، بازی با صداها و واژه‌ها، نقش مهمی در جذب کودک دارند. کتاب کودک پرفروش معمولاً کتابی است که:

بلندخوانی‌اش لذت‌بخش است

کودک می‌تواند بخش‌هایی از آن را حفظ کند

و والد یا مربی هم از خواندنش خسته نمی‌شود

۵. تصویرگری؛ نیمی از داستان

در کتاب کودک، تصویر فقط تزئین نیست؛ روایت‌گر است. بسیاری از کودکان قبل از آنکه خواندن بلد باشند، با تصویر ارتباط می‌گیرند. تصویرگری حرفه‌ای می‌تواند:

ترس کودک را کم کند

تخیل او را گسترش دهد

و حتی بخش‌هایی از داستان را بدون کلمه روایت کند

کتاب کودک محبوب، هماهنگی کامل میان متن و تصویر دارد؛ نه اینکه تصویر و متن هرکدام راه خودشان را بروند.

۶. شناخت گروه سنی؛ رمز فروش

کتاب کودک «یکدست» نیست. کتاب برای ۳ ساله، ۶ ساله یا ۱۰ ساله، تفاوت بنیادین دارد. کتابی که گروه سنی‌اش را درست نشناسد، معمولاً نه کودک را جذب می‌کند و نه والد را. کتاب کودک پرفروش، دقیق می‌داند برای چه سنی نوشته شده و محتوا، زبان و تصویر را متناسب با همان سن طراحی می‌کند.

۷. نقش والدین و مربیان در محبوبیت کتاب

هرچند مخاطب اصلی کتاب کودک، خود کودک است، اما تصمیم‌گیرنده اغلب والدین و مربیان‌اند. کتابی محبوب می‌شود که والد احساس کند:

برای فرزندش امن است

ارزش افزوده تربیتی دارد

و با فرهنگ خانواده و جامعه هماهنگ است

اعتماد والدین، پلی است به سوی فروش پایدار کتاب کودک.

۸. ناشر کودک؛ شریک تربیتی نویسنده

در کتاب کودک، نقش ناشر حتی پررنگ‌تر از دیگر حوزه‌هاست. ناشر حرفه‌ای کودک می‌داند:

چه موضوعی برای کودک امروز جذاب است

چه زبانی مناسب بازار ایران است

و چگونه کتاب را به خانواده‌ها، مدارس و مراکز آموزشی معرفی کند

در این مسیر، انتشارات بین‌المللی حوزه مشق با تمرکز ویژه بر کتاب کودک و نوجوان، توانسته است بستری امن و حرفه‌ای برای نویسندگان این حوزه فراهم کند. از مشاوره ایده و بررسی متن گرفته تا ویرایش تخصصی کودک، تصویرگری و انتشار هدفمند، این مجموعه تلاش می‌کند کتاب کودک فقط چاپ نشود، بلکه خوانده شود و در خانه‌ها بماند.

نویسندگان و مربیانی که ایده‌ای برای کتاب کودک دارند یا اثری آماده انتشار دارند، می‌توانند از طریق شماره‌های
09191570936
09393353009
و وب‌سایت رسمی
https://hozeyemashgh.ir
با انتشارات حوزه مشق در ارتباط باشند و از مشاوره تخصصی بهره‌مند شوند.

۹. کتاب کودک محبوب، آینده‌ساز است

کتاب کودک محبوب فقط یک محصول فرهنگی نیست؛ سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است. کودکانی که با کتاب‌های خوب بزرگ می‌شوند، خیال‌پردازتر، همدل‌تر و خلاق‌تر خواهند بود. کتابی که امروز با عشق نوشته می‌شود، ممکن است سال‌ها بعد، مسیر زندگی انسانی را تغییر دهد.

در دنیایی که کودکان با صفحه‌نمایش‌ها احاطه شده‌اند، کتاب کودک محبوب آن است که بتواند کودک را از دنیای مجازی جدا کند و او را به دنیای قصه، تخیل و معنا ببرد. چنین کتابی، نه‌تنها پرفروش می‌شود، بلکه ماندگار خواهد شد.