وقتی ملت ایستاد؛ ۲۷ آذر و شکستن زنجیر رژی

نویسنده: دکتر فردین احمدی مدیر مسئول انتشارات بین المللی حوزه مشق

۲۷ آذر در تقویم ایرانی فقط یک روز نیست؛ نشانه‌ای است از لحظه‌ای که «اراده عمومی» بر «اراده تحمیلی» غلبه کرد. روزی که قرارداد امتیاز انحصاری تنباکو، نماد آشکار نفوذ بیگانه در اقتصاد و زندگی مردم، لغو شد و تاریخ ایران برای همیشه یک درس بزرگ را به یاد سپرد: اگر مردم بیدار شوند، حتی بزرگ‌ترین امتیازها هم فرو می‌ریزد.

در اواخر قرن سیزدهم هجری شمسی، ایرانِ عصر قاجار روزگار سختی را می‌گذراند. خزانه خالی، وابستگی مالی، ضعف ساختار حکمرانی و فشار قدرت‌های خارجی، کشور را به میدان رقابت استعمارگران تبدیل کرده بود. در چنین فضایی، ناصرالدین‌شاه قاجار امتیاز انحصاری کشت، خرید، فروش و صادرات تنباکو را به یک کمپانی انگلیسی به نام «رژی» واگذار کرد؛ قراردادی که نه‌تنها اقتصاد یک محصول مهم را در اختیار بیگانه قرار می‌داد، بلکه معیشت هزاران کشاورز، بازرگان و خانواده ایرانی را به خطر می‌انداخت.

اما مسئله فقط تنباکو نبود. رژی نماد تحقیر ملی بود؛ نماد این‌که تصمیم‌های کلان کشور بدون توجه به مردم و منافع ملی گرفته می‌شود. به همین دلیل، این قرارداد خیلی زود از یک توافق اقتصادی به یک بحران اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. اعتراض‌ها از بازارها شروع شد، به خانه‌ها رسید و به‌سرعت به سراسر کشور گسترش یافت. تنباکو، کالایی روزمره، ناگهان به نشانه‌ای سیاسی بدل شد.

در این میان، نقش مرجعیت دینی و علمای آگاه، تعیین‌کننده بود. فتوای تاریخی میرزای شیرازی، که استعمال تنباکو را در حکم محاربه با امام زمان(عج) دانست، نقطه عطفی شد که جریان اعتراض را به یک حرکت فراگیر ملی تبدیل کرد. فتوایی که نه با زور، بلکه با ایمان و اعتماد مردم اثر کرد. روایت‌های تاریخی نشان می‌دهد که حتی در دربار شاه، قلیان‌ها کنار گذاشته شد؛ نشانه‌ای روشن از قدرت اجتماعی یک مرجعیت مستقل و مردمی.

جنبش تنباکو، فقط یک اعتراض اقتصادی نبود؛ تمرینی بزرگ برای «کنش جمعی» بود. مردم فهمیدند که می‌توانند اثرگذار باشند، می‌توانند تصمیم‌های غلط را متوقف کنند و می‌توانند در برابر سلطه بایستند. این تجربه، بذر آگاهی سیاسی را در جامعه کاشت؛ بذری که سال‌ها بعد در نهضت مشروطه و دیگر حرکت‌های ضداستعماری به ثمر نشست.

لغو قرارداد رژی در ۲۷ آذر ۱۲۷۰ شمسی، به‌ظاهر یک عقب‌نشینی سیاسی از سوی حکومت قاجار بود، اما در واقع یک پیروزی اجتماعی بزرگ محسوب می‌شد. این لغو، پیام روشنی داشت: هیچ قراردادی که بر خلاف منافع ملت باشد، پایدار نمی‌ماند. حتی اگر پشت آن قدرت‌های بزرگ جهانی ایستاده باشند.

از منظر تاریخی، جنبش تنباکو نخستین تجربه موفق هم‌افزایی میان مردم، روحانیت و بازار در ایران معاصر است. این اتحاد سه‌گانه نشان داد که جامعه ایرانی، در لحظات حساس، ظرفیت تبدیل شدن به یک نیروی واحد را دارد. درسی که هنوز هم تازه است و می‌تواند راهنمای امروز ما باشد.

۲۷ آذر یادآور این حقیقت است که استعمار، همیشه با لشکر و تفنگ وارد نمی‌شود؛ گاهی در قالب قرارداد، امتیاز و واژه‌های به‌ظاهر قانونی قدم می‌گذارد. و مقابله با آن نیز همیشه به جنگ نظامی نیاز ندارد؛ گاهی یک «نه» آگاهانه، یک تحریم مردمی یا یک تصمیم جمعی می‌تواند معادله را تغییر دهد.

امروز، مرور ماجرای لغو قرارداد رژی فقط یک یادآوری تاریخی نیست؛ فرصتی است برای بازخوانی مفهوم استقلال، کرامت ملی و نقش مردم در سرنوشت کشور. تاریخ، اگر درست خوانده شود، تبدیل به چراغ راه آینده می‌شود. جنبش تنباکو به ما می‌آموزد که بی‌تفاوتی، بزرگ‌ترین سرمایه برای سلطه است و آگاهی، نخستین گام رهایی.

۲۷ آذر، روزی است که ایران فهمید می‌تواند بایستد. روزی که نشان داد ملت، اگر به خود باور داشته باشد، می‌تواند حتی در تاریک‌ترین دوره‌ها، مسیر را عوض کند. این روز، فقط متعلق به گذشته نیست؛ یک پیام زنده برای امروز و فردای ماست.

از قلم تا جاودانگی… با شما!
انتشارات حوزه مشق با عشق به کتاب و باور به استعدادهای این مرز و بوم فعالیت می‌کند. ما به جای ساختن کتاب‌های سطحی، به خلق آثار ماندگار و حمایت از نویسندگان و شاعران عزیزمان افتخار می‌کنیم. هر نقدی که از روی خیرخواهی و سازندگی باشد، گوش جان می‌سپاریم؛و با قدرت به مسیرمان ادامه می‌دهیم.

خدمات ما شامل چاپ کتاب‌های شعر، داستان، رمان، دلنوشته، کتاب کودک، ترجمه و تبدیل پایان‌نامه به کتاب است.

انتشارات حوزه مشق؛ جایی برای رویش، قلم و جاودانگی.

09393353009

09191570936

#چاپ_داستان #چاپ_شعر #چاپ_رمان #داستان #شعر #رمان #شاعر #نویسنده #چاپ_کتاب #فردین_احمدی #حوزه_مشق #انتشارات_حوزه_مشق #نویسنده #محقق #پژوهشگر #مترجم #ایران #قلم #کتاب #ادبیات #فرهنگ #هنر